Kraków, Polska
2012

MIEJSCE
Stojąc po zachodniej stronie Wisły na Bulwarach Wiślanych rozpościera się przed nami panorama Starego Miasta, Kazimierza oraz Podgórza. W tym pejzażu dostrzegamy obiekty o wyrazistej oraz rozpoznawalnej formie i funkcji. Nie musimy znać ich historii oraz dat powstania. Intuicja oraz poczucie miejsca podpowiadają nam, że ten masywny zespół na wzgórzu prawdopodobnie trwa w tym miejscu najdłużej oraz pełnił i nadal pełni wyjątkową rolę. Niedaleko po prawej stronie dostrzeżemy wyróżniającą się barokową fasadę kościoła z dwoma wieżami. Te obiekty przynależą do tego miejsca i jednocześnie współtworzą go. Nie jest łatwo wyobrazić sobie tę przestrzeń bez nich. Taka też powinna być architektura Pomnika Armii Krajowej. Powinna posiadać jednoznaczną i czytelną formę. Powinna być zrozumiała dla każdego; dostojnie trwać w milczeniu, przypominać kolejnym pokoleniom o bohaterskiej postawie i działalności Armii Krajowej.

ROMANTYCZNA ZALEŻNOŚĆ: OŚ + FORMA
Lokalizacja oraz kształt pomnika Armii Krajowej wsparte są romantyczną zależnością miejsc – osią, którą tworzą kopce Tadeusza Kościuszki oraz Józefa Piłsudskiego. Wydaje się jak gdyby miejsce pod Wawelem cierpliwie czekało na kolejną, podobną formę, która domknęłaby wyrażony wspomnianymi monumentami otwarty rozdział 'drogi do Niepodległości’. Kopiec AK byłby klamrą domykającą ważny dla historii Polski okres – od czasu III rozbioru, usunięcia granic państwa polskiego z mapy Europy, poprzez I i II wojnę światową, aż do momentu odzyskania niepodległości. Tę romantyczną zależność można by nazwać – OSIĄ 3xNIE (osią trzech razy NIE). To nawiązanie do określenia referendum ludowego z 1946 roku.

Oś 3xNIE:
– 3x to trzy kopce; trzy drogi do jednej niepodległości (Insurekcja Kościuszkowska, działalność marszałka Józefa Piłsudskiego, działalność Podziemnego Państwa Polskiego wraz z Armią Krajową); to III rozbiór Polski, to trzech okupantów; …

– NIE to NIEpodległość; to negacja i sprzeciw wobec zaborców i agresorów; to heroiczna postawa Polaków, którzy jako jedyni w Europie zdobyli się na utworzenie Podziemnego Państwa, NIE …

Koncepcja pomnika Armii Krajowej opiera się na wyjątkowej dla naszych ziem i historii wyjątkowej formie. Od tysiącleci kopce budowano na pamiątkę najważniejszych wydarzeń oraz pośmiertnego upamiętnienia bohaterów narodowych. Są one fenomenem polskiej ziemi, a w szczególności Krakowa. Niemniej jednak kopiec AK nie naśladuje historycznej formy, lecz ją reinterpretuje. Jego symbolika przypomina, pobudza, skłania do refleksji oraz świadczy o wyjątkowości miejsca.

OGRÓD PAMIĘCI NARODOWEJ
Ogród Pamięci Narodowej znajduje się w miejscu szczególnym – w sąsiedztwie Wawelu z Kryptą Wieszczów i Grobami Królewskimi oraz Skałki i jej Krypty Zasłużonych. Opisany jest na siatce modularnej wyznaczonej przez elementy małej architektury, które upamiętniają wybitne indywidualności oraz wydarzenia historyczne. Prosta i czytelna zasada porządkuje przestrzeń. Najważniejszym elementem kompozycji jest monument – współczesny kopiec Armii Krajowej. To on jest akcentem tego założenia. Jego położenie definiuje nie tylko wspomniana oś, ale także charakterystyczny rozkład architektonicznych akcentów usytuowanych wzdłuż Bulwarów Wiślanych – Wawel > Muzeum Manggha > Kopiec AK > Krakowskie Centrum Kongresowe > Klasztor i Bazylika oo. Paulinów na Skałce.

Dodatkowo w projekcie Ogrodu Pamięci Narodowej uwzględnione zostały planowane inwestycje: kładka pieszo-rowerowa jako przedłużenie ul. Bernardyńskiej, Krakowskie Centrum Kongresowe oraz Galeria Europa-Daleki Wschód w sąsiedztwie Mangghi. Projektowany Ogród Pamięci jest obrazem, którego ramę tworzą osie widokowe oraz racjonalnie poprowadzone ciągi komunikacyjne Bulwarów Wiślanych. Wypełnieniem obrazu jest naturalna zieleń wraz z elementami małej architektury. W granicach Ogrodu Pamięci planuje się pozostawienie większej części istniejącej zieleni (starodrzew), optymalne rozwiązanie komunikacji pieszej oraz rowerowej (poprzez częściowe rozdzielenie) oraz przeniesienie pomnika psa Dżoka w kierunku wschodnim (w osi ulicy Bernardyńskiej).

Architektura: Bartłomiej Pyrzyk, Jakub Turbasa
Lokalizacja: Bulwary Wiślane, Kraków, Polska
Projekt konkursowy: 2012
Organizator konkursu: Gmina Miejska Kraków